Jacqueline Kenter. - Frappant 26 februari 2006
Kinderen voelen zich betrokken als zij serieus worden genomen en kunnen delen in verantwoordelijkheden die passen bij hun ontwikkeling. Wie zich gewaardeerd weet veroorzaakt minder problemen door grensoverschrijdend gedrag. Dit uitgangspunt staat centraal bij De Vreedzame School, een concept voor een schoolcultuur, waarmee steeds meer scholen in Nederland ervaring opdoen. Twee en een half jaar geleden is basisschool de Lappendeken uit De Steeg begonnen met het 2-jarige project 'de Vreedzame school'. In dit artikel worden doelstellingen en werkwijze van de Vreedzame school uiteengezet en vertelt Marcelle Visser van de Lappendeken over haar ervaringen.
Cultuurverandering | De centrale doelstelling van De Vreedzame School is de cultuur van de school veranderen in de richting van 'de school als gemeenschap'. Dit impliceert het bereiken van doelstellingen als: respectvol omgaan met elkaar, verantwoordelijkheid krijgen en nemen, omgaan met conflicten en waarderen van verschillen tussen mensen. Leerkrachten worden getraind en begeleid in het in de praktijk brengen van de ideeën en vaardigheden voor een vreedzame school.
Marcelle Visser van de Lappendeken: ´Een aantal jaren geleden, toen ik hier kwam werken schrok ik er van hoe de kinderen met elkaar en met de leerkracht omgingen. We waren hierover als team niet tevreden. We zijn toen met Marant gaan zoeken: we willen de manier, waarop kinderen met elkaar omgaan, ombuigen. Maar hoe doen we dat? We hebben toen allerlei methodes voor sociaal-emotionele ontwikkeling bekeken. Maar we waren bang dat het zou blijven bij een lesje in de week en dat het daarmee zou ophouden. Vooral de rode draad in teamgedrag die de Vreedzame school van ons vroeg sprak ons aan: echte belangstelling hebben voor elkaar, kinderen ondersteunen in het omgaan met conflicten, kinderen verantwoordelijkheid geven, leven in een gemeenschap.'
Een lessenserie, mediatietraining en voorbeeldgedrag | De Vreedzame School combineert een lessenserie met actieve toepassing in de praktijk en met een methode voor mediatie. De lessenserie bestaat uit zes blokken verdeeld over een schooljaar, waarin kinderen inzicht wordt gegeven in het begrip conflict en hoe ze zelf gewend zijn hierop te reageren. Ze vergroten hun woordenschat over gevoelens en leren over constructieve en destructieve manieren van omgaan met bijvoorbeeld boosheid. In de midden- en bovenbouw wordt een stappenplan voor mediatie (bemiddeling) geïntroduceerd en leren de kinderen wat een mediator is en wat hij of zij voor je kan doen (en wat niet). In het tweede projectjaar is er een mediatietraining voor een tiental geselecteerde leerlingen uit groep 7 en 8. De leerkrachten leren in dit tweede jaar hun leerlingen te trainen tot 'mediator'.
Zoals gezegd blijft het bij De Vreedzame school niet bij een lessenserie. De Vreedzame school vraagt ook om voorbeeldgedrag van de leerkrachten, dat goed laat zien hoe je om kunt gaan met conflicterende wensen. Dat betekent dat leerkrachten kinderen veel gelegenheid moeten geven te oefenen met het zoeken naar win-win oplossingen bij een conflict en hen daarbij kunnen ondersteunen.
Marcelle Visser: 'We merkten dat kinderen een stappenplan heel snel verinnerlijkten. Het zoeken naar een win-win oplossing vonden ze echt geweldig, want er zijn geen verliezers op dat moment. Als de kinderen samen een oplossing hadden gevonden moesten ze er soms zelf heel erg om lachen. Dan gaf de gevonden oplossing ineens een heel nieuwe insteek aan een spelletje. Dan werd er met een bal of een springtouw ineens iets heel anders gedaan, maar wel met z'n tweeën. Dat zijn rijke leermomenten. En als we als leerkracht terugvielen in oude patronen en uitriepen : 'Jullie hadden gisteren ook al ruzie...!', dan corrigeerden de kinderen ons: 'nee, daar praten we niet meer over, we hebben nu een conflict!' Het aantal ruzies is enorm teruggelopen! Er zijn ook geen heftige confrontaties meer waarbij we kinderen echt uit elkaar moeten plukken. Er zijn nu ook kinderen die spontaan zeggen: 'O, volgens mij hebben jullie een conflict' of 'Ga naar de mediatoren.'
Mediatorentraining | Aan het begin van het tweede jaar van het invoeringstraject kan de school ongeveer 12 leerlingen van groep 7 en 8 trainen tot mediator (bemiddelaar). Een gecertificeerde adviseur van Marant geeft deze training aan de leerlingen én aan twee leerkrachten, die in de jaren daarna zelf de leerlingen kunnen trainen. Na de training is het van belang dat de school het proces van invoering van mediation door leerlingen zorgvuldig begeleidt: alle leerlingen van de school moeten op de hoogte zijn van wat mediatie inhoudt en zij moeten bekend zijn met het stappenplan wat gebruikt wordt om conflicten op te lossen. Mediatoren helpen de leerlingen 'het zelf te doen' door op te letten of de stappen worden gevolgd en hen te helpen met het doorvragen zodat het probleem en de wensen heel duidelijk worden. Tenslotte helpen de mediatoren de kinderen zelf naar oplossingen te zoeken en de beste eruit te kiezen.
Marcelle: 'In de lessen hebben we de kinderen geleerd welke stappen je achtereenvolgens moet zetten om een conflict op te kunnen lossen, een stappenplan als gereedschap. We hebben het stappenplan gekopieerd en overal opgehangen, zodat het heel bereikbaar is. Ook aan de buitenkant bij het schoolplein, zodat de kinderen het stappenplan daar ook kunnen gebruiken. Wij hebben er voor gekozen om mediaties ook buiten het speelkwartier, dus in de les te laten doorlopen en houden daarbij een tijdsgrens van 15 minuten aan. Als een conflict te moeilijk blijkt te zijn, of een kind werkt niet constructief mee, dan neemt soms de leerkracht de mediatie over.
'We willen heel goed zorgen voor onze mediatoren, dus houden we feedback bijeenkomsten. Het wil wel eens voorkomen dat een mediator zelf bij een ruzie betrokken is. Op dat moment is hij of zij gewoon een leerling en kunnen andere mediatoren helpen bij het oplossen. We zeggen natuurlijk niet; jij bent mediator dus jij mag geen conflict hebben.'
De ouders | Bij de Vreedzame school worden de ouders als belangrijke partners gezien. De meeste ouders vinden het heel belangrijk dat er op school aandacht is voor het respectvol omgaan met elkaar. Op ouderavonden worden ouders in de gelegenheid gesteld kennis te maken met de visie van de Vreedzame school en de nieuwe manier van omgaan met elkaar op de school. Een Vreedzame school zal altijd respectvol naar de thuissituatie zijn en uitleggen waarom de school voor deze manier van omgaan met elkaar heeft gekozen. Het kan zijn dat die manier niet overeenkomt met de thuissituatie, maar de ervaring leert dat kinderen ermee om kunnen gaan als thuis andere regels gelden dan op school. Op één lijn met de school werkt natuurlijk altijd gunstig, maar het is geen voorwaarde; als voor de kinderen maar duidelijk is waar de school voor staat.
Marcelle Visser: 'Toen we begonnen met de Vreedzame school hadden sommige ouders twijfels. 'Dat zal wat worden' of 'mijn kind kan dit niet'. Maar je moet vanaf het begin de ouders sterk betrekken. Dat hebben we ook gedaan door ouderavonden te verzorgen. We waren wel bezorgd, zou je commentaar krijgen, van mijn kind moet juist wel of juist niet worden opgeleid tot mediator? Denken ouders dat de mediatoren een bepaalde positie zullen krijgen en willen ze dat ook voor hun kind? We hebben ouders uitgelegd dat in principe ieder kind mag solliciteren en dat ze het zélf moeten doen. Dat ze zelf moeten motiveren waarom ze mediator willen worden. En uiteindelijk waren er ook ouders die naar ons toe kwamen en vroegen of ze zelf het stappenplan ook konden krijgen? Natuurlijk, dat kun je thuis ook gebruiken!'
Verantwoordelijkheid | Het programma van de Vreedzame school geeft kinderen in eerste instantie verantwoordelijkheid voor het oplossen van hun conflicten. Maar het creëren van een gemeenschap vraagt meer dan win-win oplossingen bij meningsverschillen. Een kind dat betrokken is wil initiatieven nemen en maakt zich verantwoordelijk voor meer zaken dan alleen de eigen conflicten. Het kind moet dan wel de kans krijgen te participeren in de gemeenschap. In het onderwijs zijn we gewend de dingen voor de kinderen te regelen: hoe de klas eruit ziet, de inrichting van de speelplaats. De Vreedzame school vraagt van ons een meer open houding naar kinderen. Zoeken naar mogelijkheden om hen initiatief te laten nemen en daar verantwoordelijkheid voor te dragen.
Marcelle Visser: 'We werken in heterogene groepen. Dat geeft altijd werk-ruis omdat kinderen met elkaar mogen overleggen. Maar er zijn kinderen die aangaven daar last van te hebben. We hebben toen een stilte-werkplek ingericht, we noemen het de salon. Een aantal leerlingen per groep kunnen naar de salon gaan om aan hun opdrachten te werken. Ze mogen dat zelf beslissen. In de salon gelden gedragsregels; in principe werk je daar alleen en is het er stil. Er is geen toezicht al lopen er regelmatig leerkrachten langs. Kun je kinderen zonder toezicht laten werken? Jazeker, merkten wij, want ze kiezen er zelf voor! Ook andere verantwoordelijkheden proberen we kinderen te geven, zelf kopiëren bijvoorbeeld. Daar hadden we één keer een probleem mee; lagen er 500 gekopieerde handen! Dan zeggen we gewoon: Dat is jammer joh, je hebt laten zien dat het nu even niet lukt, probeer het over een week maar weer. In het verleden wezen we vaak snel dingen af omdat je problemen voorzag, maar nu durven we meer vrijheden te geven. Een groepje kinderen had in een vorige kerstvakantie plannen gemaakt om iets te doen voor de slachtoffers van de Tsunami. Zij wilde graag een rommelmarkt houden. Wij dachten eerst even aan het vele werk… maar zijn gaan praten met de kinderen: wat willen jullie doen en waar willen jullie het doen, van hoe laat tot hoe laat, en wat doe je met de spullen die niet verkocht zijn, hoe regelen jullie dat etc. Een halve dag later hadden ze overal plannetjes voor. Ze hebben zelf de uitnodigingen getikt. Ze hebben van de leerkracht de hele dag de tijd gekregen om de kramen in te richten en alles er om heen te organiseren. Het was een succes! In de nieuwsbrief kwam de opbrengst vergezeld van de namen van de kinderen die het hadden georganiseerd. Dat gaf die kinderen het gevoel dat ze iets hadden bereikt; 'Dat hebben we mooi neergezet!'
Meer informatie | Het project De Vreedzame School wordt via Marant aangeboden. Voor meer informatie over dit project kunt u terecht bij Jacqueline Kenter, telefoon 0481 43 93 00 of per e-mail: j.kenter@marant.nl
| Meer weten? |
Wilt u meer informatie of een afspraak maken?
Neem dan contact op met uw contactpersoon of met een van de regiomanagers
| |
