Ouders echt informeren: De Luithorst raakt de juiste snaar

Cees Omes, Inge Heutink - Frappant 41 januari 2010

Wie recht wil doen aan verschillen tussen leerlingen en tegelijk voor ouders transparant wil zijn, komt niet meer weg met een traditioneel beoordelend rapport, ongeacht of dat de vorm heeft van cijfers, letters of bolletjes. Nieuwe methoden waarin men gebruik maakt van een 80%-norm voor beheersing zijn moeilijk verenigbaar met het geven van cijfers of andere beoordelingen.
Basisschool De Luithorst in Nijmegen ontwikkelde - in samenwerking met Marant - een rapportagesysteem op eigen maat en maakt daarbij effectief gebruik van standaard ICT-gereedschap dat in huis voorhanden is: Word en Excel.

Startdenken
Als je de ontwikkelings- en leerbehoeften van het kind in kaart hebt, kun je doelen stellen voor de korte termijn en in kaart brengen wat nodig is om die doelen te halen. Daarbij is het belangrijk om te analyseren wat goed heeft gewerkt bij het kind, en waar hij of zij zich goed bij voelt. Dat versnelt de ontwikkeling. Daarbij moet apart naar ieder individueel kind gekeken worden. Ze hebben immers allemaal andere behoeften. ‘Startdenken’ is de naam van het Nijmeegs concept dat ervan uitgaat dat kinderen zo vroeg mogelijk in beeld moeten worden gebracht.
Ook De Luithorst omarmt het concept. Bij Startdenken staan de ontwikkelingsbehoeften en de leerbehoeften van kinderen centraal.
In zijn algemeenheid betekent dit dat na het analyseren van de ontwikkelingsbehoeften van het kind, de leerkracht samen met de intern begeleider of een collega onderzoekt waar de kinderen staan in hun ontwikkeling ten opzichte van de groep. Ook wordt aan kinderen zelf gevraagd hoe zij aankijken tegen hun eigen ontwikkeling. Deze betrokkenen maken vervolgens samen een groepsplan, waarbij nagedacht wordt over het leerstofaanbod en de instructie in de grote groep en de kleine groep, de individuele verwerking, de samenwerking met andere leerlingen en de interactie in de grote en kleine groep. De plannen die je voor een bepaalde periode hebt gemaakt, worden met de kinderen en hun ouders besproken.

Starthandelen!
Startdenken is verfrissend en zorgt voor grote betrokkenheid op ononderbroken ontwikkeling van leerlingen en op het realiseren van goede ontwikkelingsarrangementen.  Voorkomen is beter dan genezen. Het handelen vanuit het startdenken krijgt meer en meer vorm. Hoe breng je kinderen van meet af in kaart, hoe analyseren we van meet af de bevindingen, hoe communiceren we van meet af met ouders? Hoe kunnen we ICT-gereedschap benutten om een en ander effectiever en efficiënt te organiseren?  Een projectgroep digitaal rapport werd samengesteld bestaande  uit  de IB-er van de Luithorst (projectleider), de ICT-coördinator en vertegenwoordigers vanuit de groepen 3-8. NB. De kleuterbouw heeft reeds een actueel bruikbaar eigen analyse- en rapportagesysteem. 

Programma van eisen: Alle informatie van een  vak/ontwikkelingsgebied bij elkaar. Vervolgkeuzelijsten ten behoeve van het invullen van standaard opmerkingen en aandachtpunten Maar ook ruimte voor eigen opmerkingen Vaste gegevens zoals naam, klas, etc. niet elke keer opnieuw op elke pagina hoeven intikken. Gebruiksvriendelijk document Alles in één document Zo compact mogelijk

Beheersingslijsten
Naast observaties, gesprekken met de leerling, CITO-toetsing en- ja - professioneel fingerspitzengefühl, wordt na elk thema in de methode gemeten of de leerling een 80%-norm voor beheersing heeft behaald. Waarom wachten op de CITO-scores? Wij starten elke dag opnieuw. In de methodegebonden toetsing wordt al veel sneller duidelijk of de aangeboden stof afdoende beheerst wordt. Of de leerling zelfstandig of met veel instructie of begeleiding de stof beheerst.  De Luithorst neemt de methodengebonden toetsen serieus en ziet deze als belangrijk instrument om kinderen in kaart te brengen.
Lastig is dat elke methode een eigen notatiesysteem heeft. Globaal overzicht over alle vakken ontbreekt en de invullast is hoog.
De projectgroep heeft geïnventariseerd welke informatiebronnen op school aanwezig zich lenen voor het te ontwikkelen analyse en rapportagesysteem. Cito-leerlingvolgsysteem, AVI-toetsgegevens en met name de beheersingslijsten per methode.  
Daarnaast werd op papier de grootst gemene deler benoemd ten aanzien van het maken van opmerkingen en aandachtpunten, welke aan de stof gerelateerde  opmerkingen hanteer je vaak? Kunnen we die opmerkingen standaardiseren?

Divergentie
Gaan  we uit van beheersingsniveau en gemiddelde ten aanzien van de aangeboden stof per leerjaar (convergentie) en/of is er ruimte voor divergentie?
Startdenken veronderstelt dat naar ieder kind individueel gekeken wordt. Er is inmiddels bijvoorbeeld bij rekenen de mogelijkheid om leerlingen die met stof uit andere jaren te werken, te monitoren. Ook kunnen de resultaten van een andere aanpak (Maatwerk) worden ingevoerd.

Excel groepsoverzichten
De Luithorst heeft van alle methodes de beheersingsdoelen in kaart gebracht en overgezet naar een Excelwerkblad voor elke groep. Dit werkblad wordt meteen na afname van een toets ingevuld en aangevuld, zodat in een oogopslag de score van de leerling en de groepsscore af te lezen is. Excel genereert desgewenst grafieken ten behoeve van het groepsoverzicht. De mate van instructieafhankelijkheid [minder-normaal-meer] wordt genoteerd.  Bij een aantal vakken (aanvankelijk lezen, rekenen) wordt genoteerd of de leerling in één keer de stof beheerst of dat na een periode de stof alsnog - in tweede instantie - wordt beheerst. 
Ook de CITO-scores en AVI-gegevens worden in het Excelwerkblad ingevoerd en er is ruimte per vak- en vormingsgebied voor het plaatsen van opmerkingen en individuele  aandachtspunten per leerling.
Naast vrije tekst is voorzien in het selecteren van gestandaardiseerde opmerkingen die veel gebruikt worden in het betreffende vak- of vormingsgebied. Elk kind wordt in groep 7 bijvoorbeeld van harte gefeliciteerd met het behalen van het verkeersdiploma. Dat wordt eerlijk gezegd ingevoerd met een klik op een regel uit een standaard vervolgkeuzelijst,  doet niets af aan de goed gemeende wens, maar maakt het voor de leerkacht behapbaarder.

Word rapportages
Vanuit het Excelwerkblad is een koppeling gemaakt naar een Wordsjabloon op maat van de groep.
Het sjabloon bevat de huisstijl kenmerken van de Luithort, onveranderlijke teksten als toelichting op de methode en haar doelen en de indeling van de rapportage.
Er zijn velden gedefinieerd die van uit Excel worden ingestempeld, groep, leerkracht, naam van de leerling en alle overige velden van het Excelwerkblad waar  leerlinginformatie in wordt opgeslagen.
De koppeling is in jargon een zogenaamde mailmerge:  Op elk gewenst moment kunnen rapportages worden gegenereerd in Word. Word opent het gekoppelde Excelwerkblad, vult de velden per leerling en genereert per leerling een nieuw rapport.

Een digitaal rapport..
Dit digitale rapport dat door een slimme koppeling tussen  Excel en Word wordt gegenereerd, wordt gebruikt om ouders te informeren. Twee maal per jaar, tijdens de traditionele rapportperiodes, maar met name ook indien er tussentijds aanleiding is om rond te tafel  te zitten.
Het  digitale rapport kan worden  gebruikt als onderwijskundige bijlage ten behoeve van besprekingen in het schooleigen zorgteam en in het schoolnabije zorg- en adviesteam (ZAT).
Op elk gewenst moment kan een actuele laatste stand van zaken worden opgevraagd en in de juiste lay-out worden gegoten.
Wijzigingen in de lay-out worden eenmalig  aangebracht in de Wordsjabloon, zodat niet alle rapporten hoeven worden nagelopen.

..met digitale bijlagen
Aan het rapport worden bijlagen toegevoegd in de vom van werkstukken, tekeningen of verwerkingsresultaten  die een nader beeld geven van de ontwikkeling van de leerling. Daarnaast ook grafieken uit het Cito-leerlingvolgsysteem en een weergave van een 360 gradenfeedback meting waarin het kind reflecteert op zijn handelen en nabije toekomst en ouders en leerkracht respons geven.

Tenslotte
De Luithorst vindt dit rapport een stap in de goede richting om ouders gedetailleerder te informeren over de ontwikkeling van hun kind. Het rapport is inmiddels een jaar in gebruik en heeft twee standaard  rapportperiodes ondersteund. Op basis van voortschrijdend inzicht is het systeem aangepast en is de regie overgedragen aan de IB-er en IT-er van de Luithorst.
 De Luithorst ziet kans om het Startdenken te vertalen in Starthandelen.
Leerkrachten beschikken over een eenvoudig systeem waarmee  leerlingen van meet af  goed en snel in kaart worden gebracht, de computer neemt daarbij  inderdaad  werk uit handen.  De IB-er kan indien nodig tbv. zorgteam of ZAT eenvoudig onderwijskundige rapporten genereren.  De IT-er is toegrust om wijzigingen in de sjablonen door te voeren en neemt daarmee werk uithanden van de collega's. De Luithorst-ouders weten zich gedetailleerd geïnformeerd  over hun kind.

Inge Heutink -  IB-er en projectleider De Luithorst
Cees Omes  - Senior ICT-engineer Marant

Meer weten?

Wilt u meer informatie of een afspraak maken? Neem dan contact op met uw contactpersoon of met een van de regiomanagers Jacqueline Kenter Wilma van de Venn