Saskia Versloot. - Frappant 34 maart 2008
Wat zelfstandig werken met passend onderwijs te maken heeft? Voor de St. Jozefschool in Elden alles! In eerdere artikelen in Frappant heeft u kunnen lezen hoe het zelfstandig werken door Marant begeleid wordt in het kader van integrale schoolontwikkeling. In dit artikel geeft Saskia Versloot een beeld van een school die met ‘werken aan zelfstandig werken’ een invulling geeft aan het containerbegrip passend onderwijs: de nieuwste uitdaging voor scholen en regionale instanties die betrokken zijn bij de ontwikkeling van kinderen.
“Een school is altijd onderweg naar beter onderwijs”, zo vindt de directeur Wim van der Zand van de St Jozefschool in Elden te Arnhem. Daarom heeft het team bewust gekozen voor specifieke ontwikkelingsdoelen voor de school. Deze doelen draaien om:
- zelfstandigheid van kinderen;
- klassenmanagement dat ruimte biedt voor differentiatie;
- het leren van kinderen door samenwerking;
- het leren van kinderen vanuit hun eigen motivatie (zelfsturing);
- het leren van kinderen door het aanleren van strategisch (leren) werken.
Groep 3, de klas van juf Loeke
De groep start de ochtend met een coöperatieve werkvorm: Mix & Koppel. De kinderen krijgen allemaal een kaartje met een som erop, op de achterkant staat het antwoord. De kinderen mogen gaan rondlopen, een gesprekspartner zoeken, elkaar de sommen voorleggen en vervolgens van kaartje ruilen. Zo oefenen de kinderen een flink aantal sommen in korte tijd. Op het laatst vraagt Loeke de kinderen die “dezelfde soort som hebben” bij elkaar te gaan staan. Nu wordt het denken: sommige kinderen hadden bij het uitwisselen al in de gaten dat sommige sommen van dezelfde soort waren, bijvoorbeeld de aftreksommen met de helft van het eerste getal (4-2=, 8-4=, enz.), andere kinderen krijgen snel inzicht in hun soort som door overleg met anderen. Tenslotte ontstaan door zelfsturing vier groepjes en Loeke bespreekt de soort sommen van de groepjes.
Na deze activiteit gaan de kinderen aan de slag met taken die op het bord staan: zelfstandig werken. Hier zitten ook keuze-taken bij, die “meegekomen” zijn uit groep 2 (bijvoorbeeld hoeken). Voor kinderen heel herkenbaar, naast alle nieuwe groep 3-opdrachten uit de taal- en rekenmethode. Coöperatieve werkvormen lenen zich er goed voor om op een prettige manier de introductie of de begeleide inoefening met de kinderen uit te voeren. Zoals Juf Loeke de les begon: eerst even een bewegingsoefening met rekenen, daarna het rekenen oefenen in een opdracht op papier. Deze opdracht kan dan in het takenpakket van zelfstandig werken opgenomen worden.
Afspraken over fasen
Naast afspraken over coöperatief leren, zijn er ook afspraken met betrekking tot de fasen van zelfstandig werken:
Fase 1: Zelfstandig (ver)werken.
Kinderen leren omgaan met uitgestelde aandacht; zelfstandig maken van een aantal opdrachten na een instructieles.
Fase 2: Zelfstandig werken met een takenpakket.
Kinderen leren zelfstandig een takenpakket van opdrachten te maken in een daarvoor aangegeven tijdsbestek.
Fase 3: Zelfstandig werken op maat.
Kinderen leren zelfstandig een takenpakket van opdrachten te maken die aangepast zijn aan hun mogelijkheden bij de verschillende vak- en vormingsgebieden.
Fase 4: Zelfstandig leren.
Kinderen leren zelfstandig een aantal opdrachten maken, waarbij ze zelfstandig hun leerdoelen hebben gesteld.
Fase 1 t/m 3 wordt op de school toegepast en aspecten van fase 4 worden door het team als vorm van uitbreiding in overweging genomen. Fase 4 vraagt een zelfsturende houding van kinderen. Het ontwikkelen van die houding moet natuurlijk tijd krijgen. Met coöperatief leren worden kinderen uitgedaagd een individuele, persoonlijke bijdrage te leveren en binnen gestructureerde samenwerking zelfvertrouwen te krijgen. Dit is een eerste basis om te komen tot het realiseren van fase 4. Een andere manier die het opbouwen van zelfvertrouwen en zelfsturing van kinderen bevordert, is de aanpak voor het maken van werkstukken. Vanaf groep 4 wordt gewerkt met het pakket “Werken aan digitale werkstukken”. Minder tijd wordt gestoken in directe instructie van begrijpend lezen, en meer in het zelfstandig toepassen van leesstrategieën bij het met maken van werkstukken. De begeleidende rol van de leerkracht, die meer ruimte geeft aan de zelfsturing van de kinderen, is daarbij de nieuwste uitdaging!
Op de St. Josefschool toert de trein van onderwijsontwikkeling onverminderd door en al reizend groeit ook het besef dat het gekozen spoor een prima route is naar de nieuwste bestemming in onderwijsland: passend onderwijs. In dit verband hebben besturen een onderwijszorgplicht. Dat vraagt van elke school een samenhangend kwaliteitsbeleid en samenwerking in het team, zodat de plaatsing, dan wel doorverwijzing gebeurt op basis van een onderling afgestemde praktijk in de leerjaren 1-8, als kenmerk van de school! Met dit laatste is de St Jozefschool al een eind op weg. Niet als losstaand doel, maar geïntegreerd in de ontwikkeling van de school. Het team is enthousiast en de samenhang tussen zelfstandig werken en andere ontwikkelingen is blijvend onderwerp van gesprek. De nieuwste verrijking wordt het werken met groepsplannen. Vanuit fase 3 wordt gewerkt met gedifferentieerde takenpakketten voor leerlingen, waarbij groepsplannen onmisbaar zijn: “Hier gaan we dus als volgende logische ontwikkeling mee aan de slag”, zo meldt de directeur. “Zo bouwen wij op onze manier aan passend onderwijs!.”
