Conferentie Opbrengstgericht Werken: een terugblik!

Opbrengstgericht Werken leeft ook in onze regio. Zo'n 185 leerkrachten, intern begeleiders en directeuren zijn op 14 april naar de Hucht in Elst gekomen om met Opbrengstgericht Werken aan de slag te gaan.

Aan het abstract begrip betekenis geven, hier beelden bij geven en ervaring uit de praktijk uitwisselen: kortom leren van en met elkaar. Een succesvolle regionale conferentie Opbrengstgericht Werken, die Marant in samenwerking met de PO Raad/Projectbureau Kwaliteit organiseerde.

In de inleiding is het kader Opbrengstgericht Werken aangegeven en is de DVD ‘kijken naar opbrengsten’ van de PO Raad vertoond. Boeiende paktijk-voorbeelden van Opbrengstgericht Werken op drie scholen, op alle onderwijs-niveaus. Muisstil was het in de zaal tijdens de vertoning van de DVD. Dit in schril contrast met het tweegesprek dat hierop volgde gevoed met de stellingen: Toetsresultaten zeggen alles over de kwaliteit van het gegeven onderwijs. En Opbrengstgericht Werken vergroot het leerplezier van onze leerlingen. Een kakofonie van geluid en de meningen verschillen. Over de kern is men het eens: het is vooral een cultuuromslag en vraagt een andere manier van werken en ook kijken naar onszelf.

Uit onze eigen onderwijspraktijk hebben we scholen en besturen gevraagd de eigen ervaring met Opbrengstgericht Werken te delen en via een workshop collega’s een inkijk te geven in hun onderwijs-, school- en klassenpraktijk. De workshops zijn verrijkt met workshops vanuit de PO Raad: goede landelijke praktijkvoorbeelden opbrengstgericht werken. Over de workshops volgt binnenkort meer informatie!

Heeft u vragen over Opbrengstgericht Werken of wilt u weten hoe u hier een volgende stap in kunt maken? Neemt u dan contact op met Jacqueline Goedhart, j.goedhart@marant.nl.

Opbrengstgericht Werken
Opbrengstgericht werken is een kansrijk middel voor scholen en schoolteams om doelgericht de kwaliteit van het taal/lees- en rekenonderwijs te verbeteren. De conferentie is vooral bedoeld om opbrengstgericht werken te introduceren. Dit betekent dat duidelijk wordt gemaakt wat de betekenis is van opbrengstgericht werken en hoe dit in de praktijk op functionele wijze handen en voeten kan krijgen. Het leren van elkaar staat centraal: we willen zoveel mogelijk scholen laten profiteren van praktijk ervaringen van andere scholen en handreikingen bieden om daar zelf ook als school of bestuur op groeps- en op schoolniveau mee aan de slag te gaan. Naast het aanreiken van achtergrondinformatie over de wijze waarop opbrengstgericht werken vorm en inhoud kan krijgen op verschillende onderwijsniveaus, krijgt u tijdens inspirerende workshops praktische handreikingen om zelf op groepsniveau en op schoolniveau met opbrengstgericht werken aan de slag te gaan of hierin een volgende stap te maken. Collega’s op scholen in onze regio en experts op dit thema spannen zich in om deze regionale conferentie tot een succes te maken. 

		Roel Weener  Algemeen Projectleider  Projectbureau Kwaliteit
		Jack van Lent Directeur Marant

Programma

Workshops

Workshop 1
Werken met referentieniveaus
Uitvoering door Stichting Leerplanontwikkeling (SLO) in Enschede

In de referentieniveaus is vastgelegd wat kinderen aan het einde van de basisschool moeten kennen en kunnen op het gebied van taal en rekenen. Naar verwachting worden de referentieniveaus op 1 augustus 2010 ingevoerd. De Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen heeft vier niveaus voor taal en rekenen beschreven, niveau 1F tot en met niveau 4F. Het doel van deze niveaus is om de taal- en rekenvaardigheid van leerlingen op een hoger plan te brengen. Hiermee wil de Expertgroep tegemoetkomen aan de zorg in onderwijs en samenleving dat de taalvaardigheid van leerlingen de laatste jaren is achteruitgegaan. De vier taal- en rekenniveaus zijn te gebruiken in het hele onderwijsstelsel, zowel in primair onderwijs, voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs als hoger onderwijs. Hierdoor kunnen de niveaus als referentiepunt dienen bij de overgang van bijvoorbeeld po naar vo of van vo naar mbo. De beschrijving van taal- en rekenvaardigheden kan bovendien helpen de drempels (overgangen) tussen onderwijstypen weg te nemen en daarmee voor een doorlopende leerlijn zorgen. Tot slot kunnen leerlingen dankzij de niveaubeschrijvingen beter ingedeeld, gevolgd en gestimuleerd worden door leerkrachten.
Voor een succesvolle invoering van het referentiekader moeten leraren ermee leren werken. Zij gaan immers in de lespraktijk van alledag met de referentieniveaus aan de slag om de taal- en rekenvaardigheden van leerlingen te verbeteren. Het toepassen van de referentieniveaus in de onderwijspraktijk, met daaraan gerelateerd ook het nemen van wenselijke initiatieven staat in deze workshop centraal.

Workshop 2
‘Het is goed wat we doen’
Een praktijkverhaal over opbrengstgericht werken bij rekenen
Uitvoering door Ben Berends (directeur basisschool Michiel de Ruyterschool), Caroline Hoefnagel (leerkracht en rekencoördinator basisschool Michiel de Ruyterschool) en Saskia van Dongen (senior adviseur en rekenspecialist Marant)

Het invoeren van een nieuwe moderne rekenmethode is geen garantie voor betere rekenresultaten. Dat bleek op de Michiel de Ruyterschool, een school met veel kinderen uit kansarme gezinnen. Na het uitblijven van de groei in rekenresultaten is het team vol goede moed aan de slag gegaan met de organisatie van de rekenlessen, streefdoelen en groepsplannen. Elke rekenles de goede dingen doen voor ieder kind. Dit zouden we nu voor een deel opbrengstgericht werken noemen. Een proces waarbij voortdurende sturing en volharding nodig bleek. De school heeft nog een weg te gaan. Gesteund door de reacties van leerkrachten en de hoopvolle resultaten van de leerlingen, groeit de zekerheid: ‘Het is goed wat we doen’. Bent u op zoek naar een eerlijk verhaal uit de praktijk, dan bent u in deze workshop op uw plaats. We belichten ons verhaal vanuit drie gezichtspunten: de directeur, de rekencoördinator en de adviseur. We bieden vanuit een herkenbare context, succesfactoren en valkuilen, en mogelijke oplossingen aan. Omdat we denken dat uw reactie ons verhaal kan verrijken, zorgen we tijdens de workshop voor de nodige interactie. 

Workshop 3 
Opbrengstgericht werken betekent niet alleen focussen op CITO-vaardigheidsscores
Uitvoering door Martina Kocova en Kim van Veenendaal (leerkrachten van de Meester Aafjesschool) en Hans Pranger (senior adviseur en rekenspecialist Marant)

De Meester Aafjesschool is een Daltonschool in een fraaie nieuwbouwwijk in Meteren (vlakbij Geldermalsen). Er wordt in 19 groepen les gegeven aan zo’n 430 leerlingen. Begin 2009 is begonnen met de invoering van Passend Onderwijs in de vorm van de 1-zorgroute. Gestart is met het vak rekenen. In het kader daarvan wordt er gewerkt met groepsoverzichten en –plannen. De doelen worden bepaald aan de hand van de rekenmethode (Pluspunt 2e versie) en op basis van de rekenvaardigheidsscores van het CITO LOVS (de voorspelde vaardigheidsscore). In 2009 is iedere leerkracht drie keer geobserveerd tijdens het geven van een rekenles. Op basis van een checklist leerkrachtvaardigheden wordt gekeken naar verbeterpunten in het pedagogisch/didactisch handelen van de leerkracht. In een aantal (bovenbouw)groepen worden met de leerlingen mini-functionerings-gesprekjes gevoerd. Daarin worden onder meer de didactische resultaten besproken, waarbij gebruik wordt gemaakt van de grafische weergave daarvan uit het CITO-LOVS. De didactische resultaten wat betreft rekenen waren al goed op de Meester Aafjesschool, maar zijn het afgelopen jaar nog beter geworden. In de workshop komt aan de orde:

• Voorbeelden van groepsoverzichten (groepen 7) met de voorspelde vaardigheidsscores en voorbeelden van groepsplannen.
• De checklist leerkrachtvaardigheden.
• De mini-functioneringsgesprekjes.
• Opname(s) van gedeeltes van rekenlessen.
• Opname(s) van gedeeltes van de mini-functioneringsgesprekjes.

Workshop 4
Werken met groepsplannen
Hoe kom je met goede leerlingen in het taal/leesonderwijs van goed naar beter?
Uitvoering door Prisca Boerman-Bakker (intern begeleider, basisschool NSV 2) en Gerard van der Burgt 
(directeur, basisschool NSV 2)

‘We constateerden in de vaardigheidstabellen dat onze zwakke lezers en de gemiddelde lezers goed vooruit gingen, maar onze vroege, vlotte lezers relatief veel minder groei doormaakten. We willen nu onze leerlingen  met AVI 9 in groep 4 ook echt wat blijven bieden tot aan het einde van groep 8.’
De NSV 2 is een school in een wijk met veel hoogopgeleide ouders in Nijmegen. Het is een goed presterende school, zeker ook op het gebied van taal/lees- en rekenonderwijs. Dit betekent niet dat er geen zwak presterende leerlingen zijn.  Er is altijd veel aandacht geweest voor de basisvaardigheden taal/lezen en rekenen. Voor de leerlingen die zich niet zo sterk ontwikkelden op de basisvaardigheden werkt de school al langere tijd met effectieve aanpakken voor taal/lezen. De laatste jaren lijkt met name het realiseren van effectief onderwijs voor de sterke leerlingen een punt van aandacht: vaardigheidsscores laten zien dat deze groep leerlingen een minder sterke groei doormaakt dan je eigenlijk zou verwachten. Daarnaast constateren de leerkrachten in de bovenbouw dat ook de motivatie van deze leerlingen onder druk staat omdat ze te weinig worden uitgedaagd. In het kader van een ‘op-maat-traject’ is het team aan de slag gegaan met een teambrede aanpak, gericht op het verbetering van de kwaliteit van het taal/leesonderwijs. Het accent ligt op goede signalering van begaafde of zeer begaafde leerlingen en hierop aansluitend het realiseren van een adequate aanpak om een goede continue ontwikkeling te realiseren voor deze leerlingen. De school werkt toe naar een stijging in de vaardigheidsscores van de sterke lezers, dus hogere leerwinst op basis van de aanpassingen die worden doorgevoerd voor sterke leerlingen.  De inspanningen leiden tot een leerlijn over de gehele basisschool heen voor leesontwikkeling, specifiek gericht op de aanpassingen die van belang zijn voor de opvallend sterke lezers. Voorbeelden van uitgewerkte groepsplannen, met daarbij dus ook uitwerkingen voor de sterke lezers, zullen beschikbaar worden gesteld voor collega-scholen.

Workshop 5 

Waarom? Daarom!
Uitvoering door Xavier de Wit, directeur Sint Martinusschool en Frans Kirkels (senior adviseur Marant)

Als we niet bewust weten om welke redenen, vanuit welke visie, en met wie we aan iets werken, dan wordt het resultaat op de lange baan geschoven en werken we vanuit de waan van de dag.
De Martinusschool is een paar jaren geleden, bij de komst van de nieuwe directeur, gestart met het uitzetten van een koers om met alle betrokkenen de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Het team heeft een visie op onderwijs neergezet, die regelmatig op basis van voortschrijdend inzicht wordt bijgesteld. Daarbij wordt gekeken naar de huidige situatie van de school en naar ontwikkelingen die binnen het onderwijs gaande zijn. Ook is aangegeven welke ambities de school heeft, waar ze over een paar jaar wil staan. Daarbij is nadrukkelijk gekeken naar de inbreng die van ieder verwacht wordt, van de directeur, het MT, de interne begeleiders en elk teamlid. In deze workshop zullen de stappen die de laatste jaren zijn gezet kort worden toegelicht. Vervolgens gaat u zelf aan het werk als we nader ingaan op de inbreng die van ieder wordt verwacht om de ambities te verwezenlijken. We leggen u de vraag voor: “Wat verwacht je van je directeur, van je MT, van je intern begeleider en van elke leerkracht om de ambities die je als school hebt te verwezenlijken?”

Workshop 6
Onze weg naar betere leesresultaten…
Uitvoering door Annemieke Miltenburg (intern begeleider van BS De Flierefluiter, Westervoort) en Cor Bakker (senior adviseur Marant)

Ongeveer 1,5 jaar geleden is De Flierefluiter begonnen met Opbrengstgericht werken. Dit om onze opbrengsten op het gebied van voortgezet technisch lezen te verhogen. Onder het motto KRACHTIG (Kerndoelen, Rust, Aanpak, Controle, Humor, Talenten, Instructie, Gedrag) zijn we enthousiast van start gegaan. Dit in samenwerking met Cor Bakker van Marant. Na een grondige analyse van ons leesonderwijs,  de toetsgegevens en de resultaten hiervan, bleek dat we met lezen een andere weg in moesten slaan om de leesresultaten substantieel en blijvend te verhogen. Speerpunten hierbij waren en zijn:

• De rol van de leerkracht.
• Het stellen van specifieke meetbare doelen.
• Het verhogen van de leestijd.
• Een goede methodiek.
• Het geven van goede instructie, goede interventies en gerichte feedback. 
• De leerlingen bewust maken van hun eigen leerproces.

Deze aanpak bleek een ommekeer te zijn in onze manier van werken en denken en bleek ook zijn uitwerking te hebben op andere vakgebieden. Wij willen u hier in deze workshop deelgenoot van maken en u handvatten geven om dit toe te passen in uw eigen onderwijspraktijk.

Workshop 7
Naar optimale kansen voor kinderen in Wijchen
Uitvoering door Carlina van den Heuvel (locatieleidster Trinoom, lid stuurgroep) en Jacqueline Goedhart 
(senior adviseur Marant, lid stuurgroep)

“De missie van Kans & Kleur is ‘Elk kind krijgt zijn kans, ieder schoolteam ontwikkelt zijn eigen kleur’. Maar onze eindopbrengsten liggen onder het landelijk gemiddelde. We zien dus dat onze leerlingen geen optimale kansen krijgen en dat wij ze tekort doen.”
Alle basisscholen en de school voor speciaal basisonderwijs in Wijchen zijn aangesloten bij de Samenwerkingsstichting Kans & Kleur. Het gaat om katholieke, openbare en samenwerkingsscholen. Het directieberaad van Kans & Kleur heeft de ambities uitgesproken dat in 2012 alle scholen van Kans & Kleur samen boven of op het gemiddelde scoren wat betreft de eindopbrengsten op taal en rekenen ten opzichte van de eigen Cito-scholengroep. In dit kader nemen 8 scholen deel aan de taal/leesverbetertrajecten van de PO-raad. Als tweede ambitie is geformuleerd dat alle individuele scholen meerjarig gezien op of boven het gemiddelde scoren ten opzichte van de eigen scholengroep. De Trinoom is een van de scholen van Kans & Kleur. De opbrengsten van deze school zijn meerjarig onder de norm geweest. In 2009 heeft de school het tij weten te keren door aan de verbetering van het onderwijs te werken. De focus ligt op taal. Nu staat de school voor de opgave de lijn omhoog vast te houden. Opbrengstgericht werken vraagt ander gedrag en een andere focus van leerkrachten in de groep, van het middenkader, directeuren en bestuur. Hoe zorgen we ervoor dat op alle niveaus voldoende draagvlak ontstaat in de organisatie? Welke uitdagingen komen we tegen en welke dilemma’s? In deze workshop geven we een impressie van onze aanpak in het team, in de klas en hoe we de resultaten bereikt hebben. Voorbeelden worden beschikbaar gesteld.

Workshop 8
Onderwijskundig besturen op basis van eindresultaat
Uitvoering door Marcel Poppink (Lid College van Bestuur Stichting Consent in Enschede) en Monique Rosens
(directeur basisschool La Res)

‘Dat wij kinderen leren lezen vindt de wereld buiten het onderwijs volstrekt logisch, maar in het primair onderwijs leveren we 15 procent van de kinderen als functioneel analfabeet af. Opbrengstgericht werken werkt om de leesresultaten met sprongen te laten stijgen. En iedereen binnen de Stichting doet hetzelfde, vanaf de leerlingen tot en met de algemeen bestuurder.’
Stichting Consent is een stichting voor openbaar onderwijs in Enschede die alle Enschedese basisscholen voor openbaar en speciaal voortgezet onderwijs bestuurt. Binnen de Stichting werken alle 33 openbare basisscholen opbrengstgericht aan de verbetering van het taalonderwijs. Consent vindt het belangrijk op stichtingsniveau personeelsbeleid te maken dat ondersteunend is voor opbrengstgericht werken. De directeur moet kunnen zeggen dat een leraar niet goed functioneert. Daarvoor is een onderwijskundig bestuurder nodig, die stuurt op basis van het eindresultaat. Het bestuur van Consent maakt met de directeuren afspraken over wat er volgend jaar goed moet gaan. Daar krijgt de directeur ook ondersteuning voor. De directeur voert onderwijskundig leiderschap uit, spreekt leraren aan op hun gedrag en ondersteunt hen in het groeien in hun vak. Met de intern begeleider vinden gesprekken plaats over de analyse van leerlingengegevens op school- en groepsniveau, over trends en de stand van zaken bij alle leerlingen. Ook worden afspraken gemaakt over coaching van leraren, door de intern begeleider, of extra sturing, de taak van de directeur. Een van de scholen van Consent is basisschool La Res. Hier heeft een belangrijke omslag plaatsgevonden in werken en lerarengedrag. Dat heeft een onderzoekende houding bij leraren tot gevolg. Niet langer vertelt de intern begeleider hoe het moet, maar door samen te kijken naar de resultaten wordt de leraar eigenaar van het proces.

Workshop 9
Op Maattraject Stichting PAS Arnhem
Uitvoering door Peter Burgers (coördinator Stichting PAS) en Channa Woudenberg (onderwijskundige en projectleider
monitoring en evaluatie Stichting PAS)

Het presenteren van schoolresultaten
Arnhem kent een lange traditie op het gebied van gebruik van gegevens voor de kwaliteitsverbetering van het onderwijs. Monitoring en schoolevaluaties noemen wij dat proces. Op grond van de Cito eindtoetsgegevens wordt jaarlijks een stedelijke monitor gepresenteerd. Daarnaast wordt onder andere op grond van de Cito LVS-gegevens van alle scholen een schoolevaluatierapport gemaakt. In het kader van het Op Maattraject hebben we voor de directeuren en IB-ers van de basisscholen een scholing georganiseerd met als onderwerp ‘Hoe lees ik schoolevaluatierapporten’. In die scholing is ook ondersteuning gegeven bij het presenteren van schoolresultaten aan het team en eventueel de ouders. In deze informatieve workshop Op Maattraject Stichting PAS Arnhem willen we laten zien hoe we in Arnhem werken en u kennis laten maken met de ondersteuning in de presentatie van de schoolresultaten.

Conferentiebrochure

sector	PO
Informatie?	Jacqueline Goedhart